Nieuwe geneesmiddelen sneller dankzij AI: het werk zit bij de patiënten

Of: waarom de molecule het snelle deel is

Als je “AI en nieuwe geneesmiddelen” hoort, denk je aan een computer die een molecule bedenkt waar geen chemicus op kwam. Dat gebeurt ook. Maar de overeenkomst die AstraZeneca en Oracle op 20 oktober 2026 sloten, gaat over iets veel saaiers: de juiste patiënten vinden voor een studie. Het is het minst opwindende deel van geneesmiddelenonderzoek. Het is ook een van de delen waar de meeste tijd verloren gaat.

AI en nieuwe geneesmiddelen: wat AstraZeneca en Oracle afspraken

Een overeenkomst om te verkennen

Volgens het persbericht van Oracle gaat het om een niet-bindende overeenkomst om “geselecteerde toepassingen te verkennen”. Oracle brengt zijn gegevens uit de zorg, zijn cloud, AI en de software mee waarin artsen hun patiënten opvolgen.¹ AstraZeneca brengt de geneesmiddelen en de studies. Samen willen ze:

• artsen helpen om geschikte patiënten voor klinische studies te herkennen;
• sneller bewijs verzamelen over hoe een geneesmiddel in de praktijk werkt;
• de veiligheid opvolgen: bijwerkingen sneller opmerken;
• en wat in studies geleerd wordt, sneller in de dagelijkse zorg brengen.

De eerste domeinen zijn kanker, hart-, nier- en stofwisselingsziekten, luchtwegaandoeningen en immunologie, en zeldzame ziekten. Volgens Reuters loopt een eerste project in Abu Dhabi, rond onderzoek naar hoge bloeddruk, samen met het zorgbedrijf M42 uit de Verenigde Arabische Emiraten. Financiële voorwaarden werden niet bekendgemaakt.

De twee bedrijven willen “gemeenschappelijk bestuur, herbruikbare technische bouwstenen en afgesproken uitkomstmaten” opzetten om te beoordelen of een aanpak werkt en naar andere ziekten en landen kan. Niet-bindend, verkennend, met maatstaven om later te beslissen of het iets wordt: het is een overeenkomst om een samenwerking te overwegen. (In de farma is dat geen kritiek. Zo begint bijna alles, en de meeste dingen eindigen ook zo.)

AstraZeneca heeft er wel een reden voor. Het bedrijf mikt volgens Reuters op meer dan 80 miljard dollar omzet per jaar tegen 2030, en had eerder last van studies die slecht opgezet waren, met vertraging voor een geneesmiddel tegen borstkanker als gevolg.

De casting

Het helpt om aan een film te denken. De molecule is het scenario. De klinische studie is de opname. En de opname kan pas beginnen als de cast compleet is.

Die cast is veeleisend. Een studie zoekt niet “mensen met hoge bloeddruk”, maar mensen met een bepaalde vorm en een bepaald stadium, zonder bepaalde andere aandoeningen, die geen bepaalde geneesmiddelen nemen, in de buurt van een ziekenhuis dat meedoet, en die bereid zijn om mee te doen. Die mensen bestaan meestal wel. Alleen weet niemand waar ze zitten. Volgens Reuters is het vinden van patiënten een van de grootste uitdagingen in klinisch onderzoek, en vertraagde rekrutering verlengt studies en maakt ontwikkeling duurder.

Het grappige is dat de patiënt vaak al in beeld is: bij een huisarts of in een ziekenhuisdossier, bij een arts die niet weet dat er ergens een studie loopt waarvoor die patiënt perfect zou zijn. Het probleem is geen gebrek aan patiënten. Het is een gebrek aan een castingbureau dat alle dossiers kan lezen.

Dat is wat Oracle wil zijn. En het is een belangrijk detail hoe dat castingbureau werkt: niet door jou op te bellen, maar door je arts te laten weten dat je misschien in aanmerking komt. Volgens Oracle gebeurt alles “onder het bestuur van de zorgsystemen die de zorg verlenen”. Hoe dat technisch en juridisch precies in elkaar zit, staat niet in het persbericht.

Het glamoureuze deel: AI die moleculen ontwerpt

Intussen gaat het andere verhaal ook verder. Het bekendste door AI ontworpen geneesmiddel is rentosertib van Insilico Medicine, tegen idiopathische longfibrose, een ziekte waarbij het longweefsel verlittekent. In juli 2026 begon het als eerste door AI ontworpen geneesmiddel aan een fase 3-studie, bij 320 patiënten.² Een door AI ontworpen geneesmiddel is volgens een analyse uit juli 2026 nog nergens goedgekeurd.

Wat ook opvalt: volgens een analyse van BCG uit 2024 slagen door AI ontdekte geneesmiddelen vaker in fase 1 dan gemiddeld, met 80 tot 90 procent, maar in fase 2 met ongeveer 40 procent even vaak als andere geneesmiddelen. Een beter scenario garandeert geen betere film. De molecule bedenken is sneller geworden. Bewijzen dat ze bij mensen werkt, niet.

En daarom is de keuze van AstraZeneca en Oracle logischer dan ze klinkt. Als het scenario sneller geschreven wordt maar de opnames even lang duren, versnel je het geheel door de opnames te versnellen.

En in België?

België is geen toeschouwer in dit verhaal. Volgens pharma.be werden in 2023 in België 425 klinische studies goedgekeurd, wat ons land per inwoner op de tweede plaats in Europa zette. Veel van die studies zoeken dus patiënten in Belgische ziekenhuizen.

Gezondheidsgegevens zijn onder de AVG bijzondere persoonsgegevens, met strengere regels. Daar komt de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens bij, de EHDS-verordening, die sinds maart 2025 van kracht is. Ze regelt onder meer hoe gezondheidsgegevens hergebruikt mogen worden voor onderzoek, via nationale instanties die toegang geven. Die regels voor hergebruik gelden vanaf maart 2029, en voor sommige soorten gegevens, zoals genetische gegevens en gegevens uit klinische studies, pas vanaf 2031. Een castingbureau dat in Europa dossiers wil lezen, moet dus langs een loket.

Kmo-Kristof: Ik lees dat AI nu geneesmiddelen gaat uitvinden.

Security-Sofie: Deze overeenkomst gaat vooral over patiënten vinden voor studies.

Kmo-Kristof: Dat klinkt minder spectaculair.

Security-Sofie: Het is ook minder spectaculair. Maar daar wachten studies vaak maanden op.

Kmo-Kristof: Dus de AI zoekt in ziekenhuisdossiers mensen met de juiste ziekte.

Security-Sofie: En laat dan de arts weten dat die patiënt misschien in aanmerking komt. De arts vraagt het aan de patiënt.

Kmo-Kristof: Dat had die arts toch ook gewoon zelf kunnen vragen?

Security-Sofie: Ja. Als die wist dat de studie bestond.

Wat het betekent voor jou

Je hoeft geen farmabedrijf te zijn om hier iets aan te hebben.

• Als patiënt kan het gebeuren dat je arts je vraagt om aan een studie mee te doen. Dat is altijd vrijwillig. Wil je weten hoe je geselecteerd werd en welke gegevens daarvoor gebruikt werden, dan mag je dat vragen, net zoals je een databroker kunt vragen waar je gegevens vandaan komen.
• Als zorgverlener met een eigen praktijk, huisarts, kinesist of tandarts, staan er gezondheidsgegevens in je software. Kijk na wat je softwareleverancier er volgens het contract mee mag doen, ook met AI, en of er een verwerkersovereenkomst is die dat regelt.
• Als ondernemer is er een les die niets met geneesmiddelen te maken heeft. AI levert vaak het meeste op in het saaie deel van een proces: zoeken, matchen, opvolgen. Niet in het deel dat in de krant komt. Leg vast waarvoor je AI wil gebruiken, met welke gegevens, in een AI-beleid voor je kmo.

De cast

De vraag “kan AI de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen versnellen?” heeft dus twee antwoorden. Het spectaculaire antwoord, AI die moleculen bedenkt, moet nog bewijzen dat er een goedgekeurd geneesmiddel uitkomt. Het saaie antwoord, AI die de juiste patiënten vindt, is minder spectaculair, maar mikt op het deel waar de tijd echt verloren gaat.

Een film met het beste scenario ter wereld komt er niet zonder cast. Oracle en AstraZeneca willen het castingbureau bouwen. Of het werkt, weten ze volgens hun eigen persbericht pas als de afgesproken uitkomstmaten binnen zijn.